Ο εθνικισμός του χρεωμένου

Επέστρεψα πρόσφατα από την Αγγλία όπου έκανα μεταπτυχιακές σπουδές. Η προσαρμογή εδώ δύσκολη. Κάτι που μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση τόσο στην blogόσφαιρα όσο και στα chain-mails και τα sites κοινωνικής δικτύωσης είναι ο εξαιρετικά ανώριμος τρόπος με τον οποίο οι Έλληνες αντιμετωπίζουν κάθε κριτική για τη σημερινή τους κατάσταση. Καταλαβαίνω την πίκρα και την απογοήτευση των Ελλήνων. Αλλά αυτόν τον φθηνό εθνικισμό που ξεπηδάει αυτές τις ημέρες δεν μπορώ να τον κατανοήσω με τίποτα. Αν και το εύρος των εθνικιστικών αυτών εκρήξεων είναι τεράστιο, θα περιοριστώ σε ένα παράδειγμα. Ένα post του blog pinnokio παραθέτει την επιστολή που έστειλε μια Ελληνίδα στους Άγγλους και υποτίθεται τους “ξεφτιλίζει” σχετικά με την εκπομπή του Channel 4 “Go Greek for a Week”. Για όσους δε γνωρίζουν αυτή η εκπομπή σατιρίζει κάποια ευτράπελα της ελληνικής κοινωνίας που υποτίθεται ότι συνέβαλαν στην οικονομική καταστροφή της Ελλάδας. Το εάν αυτά στέκουν ή όχι είναι θέμα για άλλη συζήτηση. Η επιστολή όμως της ”περήφανης” αυτής ελληνίδας δεν ήταν μια κριτική για τη συγκεκριμένη εκπομπή της συγκεκριμένης επιχείρησης που λέγεται Channel 4, όπως ίσως να περίμενε κανείς. Ήταν μία γενική επίθεση απέναντι σε όλο τον Αγγλικό λαό. Αυτή η τυπική εθνικιστική αντίδραση που θυμίζει γάτα που την έχουν στριμώξει στη γωνία έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας τελευταία. Δυστυχώς αυτού του τύπου οι αντιδράσεις σκιαγραφούν κάποιες απ’ τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας. Το αποτέλεσμα είναι ότι αντι να “ξεφτιλίσει” -όπως γράφει το Pinnokio- τους Άγγλους, η επιστολή τελικά εκθέτει τον τρόπο που σκέφτονται πολλοί Έλληνες.

Ας σας δώσω μερικά παραδείγματα και νομίζω θα αναγνωρίσετε αμέσως τον τυπικό ελληνικό τρόπο σκέψης σε πολλά από αυτά:
Κατηγορούνται οι Άγγλοι στο σύνολό τους μεταξύ άλλων για τα εξής:
1. Δεν έχουν προσφέρει τίποτα και τα έχουν πάρει όλα απ’ την Ελλάδα. Μάλιστα αναφέρεται ότι “αν δεν υπήρχαμε εμείς θα βρίσκονταν ακόμα σε καμιά σπηλιά ή σε δέντρα.”
2. Έχουν ανύπαρκτες οικογενειακές και ηθικές αξίες.
και το κερασάκι στην τούρτα:
3. έχουν ”εμμονή με την συνεύρεση που έχουν αναγάγει σε «εθνικό σπορ» ανάμεσα στα άτομα του ιδίου φύλου” – το οποιο χαρακτηρίζεται και ως “εθνική ξεφτίλα παγκοσμίως”.

Καταφέρνει λοιπόν η θυμωμένη αυτή επιστολή να συγκεντρώσει σε μια μονο σελίδα την ασχήμια της ελληνικής κοινωνίας:
Εθνικισμό, αμορφωσιά και ομοφοβία σε βαθμό ντροπιαστικό για μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα. Σκεφτείτε πόσο πίσω είμαστε σα λαός, όταν ένα μέρος του θεωρεί αρνητικό στοιχείο μιας κοινωνίας την αποδοχή των ομοφυλοφίλων ως ισότιμων μελών της κοινωνίας.

Μόνο κάποιος φανατικός βέβαια με απόλυτη άγνοια του κόσμου που ζει μπορεί να κατηγορήσει τους Άγγλους για μηδενική προσφορά στην ανθρωπότητα*. Εδώ όμως έχουμε ένα ακόμα μοτίβο ελληνικής υπερηφάνειας που συναντώ πολύ συχνά. Θεωρώ πολύ ανόητο να είναι κάποιος περήφανος για πράγματα που δεν έχει κάνει ο ίδιος. Η γέννησή μας σε αυτή τη χώρα είναι ένα τυχαίο γεγονός για το οποίο κανείς μας δεν προσπάθησε καθόλου. Εάν εδώ που ζούμε έζησαν κάποτε άνθρωποι που προσέφεραν πολλά στην ανθρωπότητα το περισσότερο που έχουμε δικαίωμα να αισθανθούμε είναι: ευθύνη.  Ευθύνη να καταφέρουμε κάτι αντίστοιχο με εκείνα που κατάφεραν εκείνοι τότε. Ευθύνη να ηγηθεί η Ελλάδα στην παραγωγή επιστήμης και πολιτισμού.  Σίγουρα όμως δεν μπορούμε να καμαρώνουμε και να περηφανευόμαστε για πράγματα που έκαναν άνθρωποι 25 αιώνες πριν. Και να τα χρησιμοποιούμε μάλιστα ως άμυνα σε κριτική που αφορά την οικονομική μας πολιτική.

Τέλος ποιες είναι αυτές οι ελληνικές οικογενειακές και ηθικές αξίες που δεν έχουν οι Άγγλοι αλλά έχουν οι Έλληνες σε αφθονία; Σίγουρα η έννοια της μίζας και του ρουσφετιού ή το βόλεμα του συγγενή είναι έννοιες που τους ακούγονται πολύ πιο ξένες απ’ ότι σε εμάς. Όπως ξένη τους είναι και αυτή η παθολογική εξάρτηση των ανθρώπων απ’ τους γονείς τους σε βαθμό που ακυρώνεται κάθε έννοια “ενηλικίωσης”. Με τους πατεράδες ενήλικων γυναικών να αντιμετωπίζουν τους επίδοξους γαμπρούς σχεδόν ως αντίζηλους. Ή τις μητέρες να αναπτύσσουν σχέσεις εξάρτησης με τους γιους τους και να τους προειδοποιούν ότι η κοπέλα τους θα …”τους τυλίξει”. Ή το ξύλο, που ακόμα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας θεωρείται μέθοδος διαπαιδαγώγησης. Κι όμως, αυτά και άλλα πρόβληματα ονομάζονται ευφημιστικά “ελληνική οικογένεια”, “δεμένη οικογένεια” ή “παραδοσιακή οικογένεια”.

Η αφορμή όπως είπα μπορεί να είναι οι αντιδράσεις για την εκπομπή του Channel 4, αλλά αντίστοιχα πράγματα λέγονται για τους Γερμανούς. Σχεδόν 70 χρόνια μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο δε διαστάζουν κάποιοι να εξομοιώσουν τους σύγχρονους Γερμανούς με …Ναζί! Αν αύριο μας κάνει κριτική η Γαλλία, η Ολλανδία ή η Ιαπωνία είμαι σίγουρος ότι τα εθνικιστικά αντανακλαστικά θα είναι πάλι παρόντα για να μας υπενθυμίζουν πόσο μπροστά είμαστε σα λαός.

——————————————————–
*Βέβαια δεν περιμένω να γνωρίζουν οι σύχρονοι Έλληνες τους Faraday, Hooke, Dalton και Dirac, αλλά μια στοιχειώδης γνώση των ονομάτων του Δαρβίνου και του Νεύτωνα που έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης Βιολογίας και της Φυσικής νομίζω είναι αναγκαία. Ή έστω από πιο πρόσφατους, τον Crick που ανακάλυψε το DNA ή τον Hawking για τη συνεισφορά του στη μελέτη των μελανών οπών. Έχω όμως την υποψία ότι αυτές οι εθνικιστικές κραυγές είναι εντελώς κενές περιεχομένου και ότι συνοδεύονται από άγνοια των ίδιων των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και επιστημόνων τους οποίους επικαλούνται.