Αλήθεια ή Ευτυχία;

Γιατί Φιλοσοφούμε; Γιατί μπαίνουμε στον κόπο να αναρωτηθούμε σχετικά με τον φυσικό κόσμο, την επιστήμη, την ηθική, τη θρησκεία; Ποιο είναι το κίνητρό μας; Στις διάφορες φιλοσοφικές, ηθικές και επιστημονικές συζητήσεις συνεδητοποιώ συχνά ότι είναι τελείως διαφορετικό το θέμα της συζήτησής μας, ακόμα κι αν φαινομενικά συζητούμε για το ίδιο πράγμα. Αυτό το παράδοξο μπορεί να συνοψιστεί στο ερώτημα: “Αλήθεια ή Ευτυχία;”
Άραγε προσπαθούμε να ανακαλύψουμε και να κατανοήσουμε τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος; Η μήπως προσπαθούμε να γαληνέψουμε την καρδιά μας και να βρούμε απαντήσεις ανακουφιστικές που θα μας βοηθήσουν να μείνουμε όρθιοι στο ταξίδι της ζωής;

Η ομιλία του Dawkins στη διαδήλωση κατά του Πάπα

Απ’ τις 16 εώς και τις 18 Σεπτεμβρίου ο πάπας επισκέφθηκε την Βρετανία. Μεταξύ των διάφορων προκλητικών που είπε ήταν ή σύνδεση του Χίτλερ με την αθεΐα και η υποτιθέμενη υπερβολική προώθηση της α-θρησκείας (κοσμικότητας/secularism) στην Αγγλία η οποία κατά των Πάπα είναι βλαβερή για την ανθρωπότητα. Μεταξύ των 15000 διαδηλωτών κατά του Πάπα στο Λονδίνο ήταν και ο Richard Dawkins που έβγαλε ένα σύντομο 8-λεπτο λόγο τον οποίο μεταφράζω παρακάτω.

Χριστιανισμός και Σεξ, του Μπέρτραντ Ράσελ

Ολοκλήρωσα πριν λίγες μέρες την ανάγνωση του βιβλίου «Why am not a Christian and other essays on religion and related subjects», μια συλλογή από κείμενα και διαλέξεις του Bertrand Russell αναφορικά με τη θρησκεία. Θα σας παραθέσω ένα μικρό απόσπασμα απ’ το κείμενο «Has religion made useful contributions to civilization?» το οποίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1930. Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση αφενός το θάρρος του Russell που εξέφρασε μεγάλες αλήθειες σε μια εποχή αρκετά πιο συντηρητική απ’ τη σημερινή και αφετέρου το γεγονός ότι τα επιχειρήματα αυτά παραμένουν ιδιαίτερα επίκαιρα. Όπως θα διαπιστώσετε, το κείμενο αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είχε γραφτεί σήμερα και να στηλιτεύει τη σημερινή αντιμετώπιση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας από την εκκλησία, η οποία δυστυχώς παραμένει ως επί το πλείστον αμετάβλητη εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια.

Κριτική στο Ισλάμ απ’ την Σύρια ψυχίατρο Wafa Sultan

Με αφορμή τη συζήτηση στο προηγούμενο post, νομίζω ότι θα είχε ιδιαίτερη αξία να ακούσουμε την κριτική που ασκεί στο Ισλάμ κάποιος που το έζησε από κοντά.
Η Wafa Sultan έζησε τα πρώτα 30 χρόνια της ζωής της στη Συρία και γνωρίζει πολύ καλά τί θα πει Ισλάμ. Δραπέτευσε το 1989 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Όπως λέει και η ίδια, η ιδέα της άστεγης ζωής στους δρόμους των ΗΠΑ της φαινόταν πολύ πιο ελκυστική από την κόλαση που ζούσε στη Συρία. Στο παρακάτω βίντεο ασκεί σκληρή κριτική στο Ισλάμ. Η Sultan μιλάει στα αραβικά και το βίντεο έχει αγγλικούς υπότιτλους. Για εκείνους που δε γνωρίζουν Αγγλικά ή δεν επιθυμούν να δουν το βίντεο, μπορείτε να διαβάσετε τη μετάφραση στα ελληνικά παρακάτω.

Wafa Sultan:
Η σύγκρουση της οποίας γινόμαστε μάρτυρες σε όλο τον κόσμο δεν είναι μία σύγκρουση θρησκειών ή μία σύγκρουση πολιτισμών. Είναι μία σύγκρουση μεταξύ δύο αντιθέτων, μεταξύ δύο εποχών. Είναι μία σύγκρουση μεταξύ ενός τρόπου σκέψης που ανήκει στο μεσαίωνα κι ενός άλλου τρόπου σκέψης που ανήκει στον 21ο αιώνα. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα στον πολιτισμό και την οπισθοδρόμηση, ανάμεσα στο πολιτισμένο και το πρωτόγονο, ανάμεσα στην βαρβαρότητα και τη λογική. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα στην ελευθερία και την καταπίεση, ανάμεσα στη δημοκρατία και τη δικτατορία. Είναι μία σύγκρουση ανάμεσα στα ανθρώπινα δικαιώματα απ’ τη μία και την παραβίασή τους απ’ την άλλη. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα σ’ εκείνους που φέρονται στις γυναίκες σα να ‘ναι κτήνη και σε εκείνους που τις αντιμετωπίζουν ως ανθρώπινα όντα. Αυτό που βλέπουμε σήμερα δεν είναι σύγκρουση πολιτισμών. Οι πολιτισμοί δεν συγκρούονται, οι πολιτισμοί συναγωνίζονται.

Η “δίκη του αιώνα” στην Ολλανδία

Στο τέλος του περασμένου Γενάρη ξεκίνησε στην Ολλανδία μία δίκη που πολλοί την αποκαλούν “δίκη του αιώνα” για την Ευρώπη. Κατηγορούμενος είναι ο βουλευτής Geert Wilders, γνωστός για τις αντιλήψεις του σχετικά με την επιρροή του Ισλάμ στην δυτική κοινωνία. Η βασική κατηγορία κατά του Wilders είναι ότι κάνει εχθρικές δηλώσεις κατά ορισμένων φυλετικών και θρησκευτικών μειονοτήτων που κατοικούν στην Ολλανδία. Εάν όμως δει κάποιος τα πράγματα λίγο πιο προσεκτικά θα διαπιστώσει ότι οι δηλώσεις του στρέφονται κατά της ουσίας του Ισλάμ και των διδαγμάτων του Κορανίου και όχι κατά των ίδιων των μουσουλμάνων.

Ένας άθρησκος στο στρατό

Γράφω ά-θρησκος και όχι ά-θεος διότι σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σε ζητήματα σχέσεων πολίτη-κράτους αυτό που έχει περισσότερη ουσία είναι το αν ανήκουμε σε κάποια συγκεκριμένη θρησκεία ή όχι. Όπως θα διαπιστώνετε κι απ’ τα υπόλοιπα άρθρα αυτού του ιστολογίου δεν έχω καμιά πίστη σε οτιδήποτε το “υπερφυσικό”, επομένως σύμφωνα με τους περισσότερους ορισμούς της έννοιας του “Θεού” είμαι ά-θεος. Ωστόσο στις επαφές μου με το ελληνικό κράτος προτιμώ να απαντώ με βάση αντικειμενικούς ορισμούς, όπως είναι αυτός της θρησκείας. Γι’ αυτό μου είναι πολύ εύκολο να απαντήσω ότι είμαι ά-θρησκος. Για να απαντήσω όμως στο ερώτημα εάν είμαι ά-θεος πρέπει αναγκαστικά να ζητήσω ορισμό του “θεού” όσο βέβαιο κι αν είναι ότι  η έννοια του θεού που χρησιμοποιεί ο συνομιλητής μου είναι υπερφυσική.

Εδώ και μερικούς μήνες κάνω τη θητεία μου στον ελληνικό στρατό. Έχω πολλά να γράψω σε επίπεδο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και γενικότερων εντυπώσεων απ’ το στρατό. Θα περιοριστώ όμως προς το παρόν στο ζήτημα της (α)θρησκείας, αποφεύγοντας αναφορές σε ονόματα και τοποθεσίες.

Το ντοκιμαντέρ “Jesus Camp” με ελληνικούς υπότιτλους

Ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ για το Jesus Camp, μια αμερικάνικη κατασκήνωση όπου τα παιδιά “εκπαιδεύονται” από πολύ μικρή ηλικία για να γίνουν “Στρατιώτες του Ιησού Χριστού“. 

Μέρος 1/9: http://www.youtube.com/watch?v=-gj-q1853Fs
Μέρος 2/9: http://www.youtube.com/watch?v=cK-ahuTkGXc
Μέρος 3/9: http://www.youtube.com/watch?v=bI3wPdXP2Z4
Μέρος 4/9: http://www.youtube.com/watch?v=a0THExLOf_c
Μέρος 5/9: http://www.youtube.com/watch?v=Mi-nUPCQPdQ 
Μέρος 6/9: http://www.youtube.com/watch?v=0hF0h5X-5wY 
Μέρος 7/9: http://www.youtube.com/watch?v=dB1VZ_KKILA
Μέρος 8/9: http://www.youtube.com/watch?v=frEQQmXQRoU 
Μέρος 9/9: http://www.youtube.com/watch?v=T90cLQbflik

Σκιά και Δόξα: Η ιστορία του Τζορντάνο Μπρούνο

Κελί σκοτεινό. Σωριασμένος στο παγωμένο πάτωμα της φυλακής, ακίνητος, κοκαλωμένος και η ανάσα του βαριά. Η υγρασία τρυπάει τα πνευμόνια του και τα τριξίματα απ’ τα δόντια των αρουραίων αντηχούν μέσα σε τούτη την μοναξιά σαν να τον περιπαίζουν. Ξάφνου τα μάτια του βαραίνουν. Η κούραση έρχεται να πάρει τη θέση της οδύνης που τις τελευταίες μέρες είναι κυρίαρχη. Επιτέλους… Κοιμάται, ονειρεύεται. Απομακρύνεται νοητά από τούτο τον τόπο της θλίψης και του πόνου και ταξιδεύει στην πόλη που γεννήθηκε και μεγάλωσε:
Εδώ, στην μικρή πόλη Νόλα της Ιταλίας το 1548 ξεκινά η ιστορία του Τζορντάνο Μπρούνο.

“Η μπούρκα δεν έχει θέση στη Γαλλία” δηλώνει ο Σαρκοζί

“Είναι ένα θέμα που σχετίζεται με την ελευθερία και την αξιοπρέπεια των γυναικών. Η μπούρκα δε θα είναι ευπρόσδεκτη στην επικράτεια της Γαλλικής Δημοκρατίας. Δε μπορούμε να δεχθούμε ότι στη χώρα μας ορισμένες γυναίκες φυλακίζονται πίσω από ένα φράχτη, αποκόπτονται απ’ την κοινωνική ζωή, στερούνται ταυτότητας.”

Αυτά δήλωσε στο Γαλλικό κοινοβούλιο ο Σαρκοζί και δεν έμειναν αναπάντητα. Η απάντηση της Αλ Κάιντα ήρθε μέσω διαδικτύου:
“Βλέπουμε τη Γαλλία να συγκεντρώνει όλη την ικανότητά της, να κινητοποιεί όλα τα όργανα της και να οργανώνει τις τάξεις της για έναν άπιστο πόλεμο ενάντια στις αδελφές μας που φορούν το Niqab*. Οι αδικίες αυτές εκ μέρους της Γαλλίας γίνονται σε μία εποχή που συγκεντρώνονται οι απογυμνωμένες γυναίκες τους στο έδαφός μας και καταλαμβάνουν τις παραλίες και τις οδούς μας, αδιαφορώντας για τα συναισθήματα των μουσουλμάνων.”

Σας υπενθυμίζω ότι η Γαλλία έχει μια μακρόχρονη παράδοση κοσμικού κράτους ενώ ταυτόχρονα έχει τη μεγαλύτερη μουσουλμανική κοινότητα στην Ευρώπη.

Το θέμα αυτό είναι πολύ δύσκολο να το προσεγγίσει κανείς ψύχραιμα.
Αν το δούμε απ’ την πλευρά της ελευθερίας της έκφρασης, σε μια δημοκρατική χώρα ο καθένας θα έπρεπε να μπορεί να εκφράζεται και να ντύνεται όπως νομίζει εκείνος. Ή μήπως όχι; Τί γίνεται, για παράδειγμα, εάν επιθυμώ να φορέσω ρούχα που έχουν πάνω ρατσιστικά συνθήματα ή σύμβολα; Τί γίνεται εάν επιθυμώ να μη φορέσω τίποτα απολύτως; Τί γίνεται εάν επιθυμώ να ντυθώ με στολή κυνηγού, η οποία είναι φυσικά απαραίτητο να περιλαμβάνει και καραμπίνα και να περιφέρομαι στους δρόμους της πόλης; Όπως αντιλαμβάνεστε σε όλες αυτές τις περιπτώσεις παραβαίνω κάποιους νόμους και για αυτό οι συγκεκριμένες αμφιέσεις απαγορεύονται.

Επομένως για να έχει βάση οποιαδήποτε απαγόρευση, ή έστω περιθωριοποίηση της μπούρκας (ή του Niqab) θα πρέπει να συγκρούεται ευθέως με κάποιους νόμους ή με κάποιες αρχές της κοινωνίας μας. Κι εδώ είναι το πρόβλημα. Ότι δεν υπάρχει κάποιος τέτοιος συγκεκριμένος νόμος. Οι μουσουλμάνοι προφανώς επικαλούνται το δικαίωμά τους να ντύνονται όπως επιθυμούν. Απ’ την άλλη η μπούρκα αντιπροσωπεύει την ενοχοποίηση του σεξ και της γυναικείας φύσης. Η γυναίκα αντιμετωπίζεται ως μόνιμος πειρασμός ο οποίος πρέπει να είναι καλά κρυμμένος ώστε να μη σκανδαλίσει τους άνδρες. Επομένως, σε μία δημοκρατία όπως είναι η Γαλλική όπου η ισότητα των δύο φύλων είναι  βασικό συστατικό στοιχείο της, η μπούρκα θα μπορούσε κάλλιστα να ερμηνευθεί ως ένα σεξιστικό σύμβολο της επιβολής του άνδρα πάνω στη γυναίκα. Και πράγματι έτσι είναι.

Ωστόσο, δεδομένης της γενικότερης θέσης της γυναίκας στο Ισλάμ, οι αντίστοιχες ενδύσεις δεν είναι παρά το κερασάκι στην τούρτα.
Θα μπορούσε λοιπόν να ισχυριστεί κάποιος ότι η μπούρκα προάγει την καταπίεση των γυναικών ή ότι είναι σεξιστικό σύμβολο. Όμως εδώ δημιουργείται ένα νέο πρόβλημα, που είναι αποτέλεσμα της υπερβολικής πολιτικής ορθότητας και μίας διεστραμμένης αντίληψης για το σεβασμό της ”παράδοσης” και της θρησκείας.  Προφανώς δεν είναι η μπούρκα το πρόβλημα. Την καταπίεση των γυναικών ΔΕΝ την προάγει η μπούρκα, αλλά το ίδιο το Ισλάμ. Η μπούρκα δεν είναι η αιτία αλλά το αποτέλεσμα. Εάν λοιπόν θεωρηθεί ότι υπάρχει νομική βάση για απαγόρευση της μπούρκας, τότε αντίστοιχα δε θα έπρεπε να απαγορευτεί και η διδασκαλία ενός τεράστιου μέρους απ’ το Κοράνι, αλλά και από τη χριστιανική Αγία Γραφή όπου υπάρχουν μηνύματα εντελώς σεξιστικά;  

Το θέμα είναι πολυσύνθετο και είναι δύσκολο να καταλήξει κανείς στο τί πρέπει να γίνει. Θα ήθελα να διαβάσω και τις δικές σας απόψεις επί του θέματος.

Μπορείτε να δείτε το ρεπορτάζ με ελληνικούς υπότιτλους εδώ.
Αξίζει να δείτε και την άποψη του Pat Condell για το θέμα (στα αγγλικά).

—–
*Το Niqab σε αντίθεση με την μπούρκα δεν καλύπτει ολόκληρο το σώμα, αλλά μέρος του. Η μπούρκα απ’ την άλλη πλευρά αφήνει μόνο μια σχισμή στα μάτια και ο υπόλοιπος …άνθρωπος είναι κρυμμένος καλά πίσω από αυτήν την κινούμενη “σκηνή” όπως λέει και ο Pat Condell.

Ας γλιτώσουμε ένα βήμα…

(Προστέθηκε το σχετικό video του Carl Sagan)

Ένας άνθρωπος που εκτιμώ πάρα πολύ και τον θεωρώ απ’ τους μεγάλους αστρονόμους οραματιστές που με επηρέασαν βαθιά και σμίλεψαν την μεγάλη αγάπη που έχω για την αστρονομία ήταν ο Carl Sagan. Ίσως σας είναι γνωστή η πολυβραβευμένη σειρά ντοκιμαντέρ “Cosmos” που είχε κάνει, όπου πέρα απ’ την καθαρή επιστημονική πληροφορία προέβαλλε και ένα είδος ρομαντικής επιστήμης που πάντα με συγκινούσε. Συχνά γίνεται το λάθος και η επιστήμη θεωρείται κάτι σκληρό, άκαμπτο, δίχως συναίσθημα. Όμως άνθρωποι σαν τον Sagan έδειξαν ότι δεν υπάρχει πιο ρομαντικό πράγμα, πιο γενναίο και μεγαλειώδες από το να προσπαθήσεις να εξηγήσεις τον κόσμο. 

Εδώ είναι ένα πολύ ενδιαφέρον απόσπασμα από ένα επεισόδιο όπου το θέμα ήταν η προέλευση του σύμπαντος. Αφού περιέγραψε την γνωστή θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης αναφέρθηκε στην φιλοσοφική πλευρά του ζητήματος αυτού.

Γιατί λοιπόν να μην γλιτώσουμε ένα βήμα; Γιατί να μην πούμε ότι απλά προς το παρόν δεν ξέρουμε πώς δημιουργήθηκε το σύμπαν;
Και πάλι, αν θέλουμε να δώσουμε μια απόλυτη απάντηση όπως ότι ο Θεός τα δημιούργησε όλα, γιατί να μην γλιτώσουμε ένα βήμα και να πούμε απλά ότι το σύμπαν είναι αιώνιο; (Η ακριβής φράση του Sagan: If we say that God has always been, why not save a step and conclude that the universe has always been?)

Φυσικά η επιστήμη ποτέ δεν απαντά με τέτοια βεβαιότητα, ειδικά όταν δεν έχει στοιχεία. Αναρωτιέμαι όμως εάν όσοι διατείνονται με τέτοια σιγουριά ότι υπάρχει κάποιο υπερφυσικό ον έχουν εξίσου σοβαρά στοιχεία για την ύπαρξή του.
Σχετικά με αυτό το ζήτημα, είναι χρήσιμη μία άλλη πολύ γνωστή φράση του Carl Sagan:
“Extraordinary claims require extraordinary evidence“.
“Οι ασυνήθιστοι ισχυρισμοί απαιτούν εξίσου ασυνήθιστες αποδείξεις“. 
Για να αποδειχτεί λοιπόν κάτι τόσο υπερβολικό όπως είναι ένας Θεός, απαιτούνται ισχυρότατες αποδείξεις. Σίγουρα πιο ισχυρές από μία παράδοση ηλικίας περίπου 2000 χρόνων γεμάτη από λάθη και ανακρίβειες.

Ο Carl Sagan γεννήθηκε το 1934 και πέθανε το 1996 μετά από μία ζωή προσφοράς στην επιστήμη και μετά από μία γενναία προσπάθεια να κάνει την επιστήμη προσιτή στον πολύ κόσμο. Για περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του πατήστε εδώ.
Υ.Γ. Στα ελληνικά αναφέρεται συχνά και ως “Καρλ Σαγκάν”.

Η διαφορά επιστήμης και θρησκευτικής πίστης

Ένα εξαιρετικό απόσπασμα από μία ομιλία του Richard Dawkins, όπου ο γνωστός βιολόγος εξηγεί με δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα τη διαφορά επιστήμης και πίστης.  Το βίντεο έχει ελληνικούς υπότιτλους.

Η αλήθεια για την αστρολογία – μέρος 4ο (τελευταίο): Η πίστη στην Αστρολογία

Διαβάστε το πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο μέρος.

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε απ’ τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με εκατοντάδες μηνύματα που αφορούν την αστρολογία. Τα μηνύματα αυτά συνήθως έχουν είτε συμβουλευτικό είτε προφητικό χαρακτήρα. Το ερώτημα που προκύπτει και μας απασχολεί είναι το εξής: γιατί μία μερίδα του κόσμου τείνει να πιστέψει με τέτοια ευκολία σε κάτι που δεν έχει καμία σχέση με τις θετικές επιστήμες και δεν έχει καμία λογική τεκμηρίωση;
Η απάντηση είναι αρκετά σύνθετη και κατά τη γνώμη μου αποτελείται από τρεις βασικούς άξονες:

α)Οι άνθρωποι απ’ τα αρχαιότατα χρόνια είχαν την ανάγκη να γνωρίζουν και να εξουσιάζουν την μοίρα τους.
Αυτήν την ανάγκη εξυπηρετούσαν τα ιερατεία των αρχαίων πολιτισμών, οι μάντεις και οι οιωνοσκόποι. Η αναζήτηση λοιπών σημαδιών που μαρτυρούν τα μελλούμενα δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά αποτελεί πανάρχαια δεισιδαιμονία. Είναι προφανές ότι ακόμα και σήμερα η ιδέα μίας φιλοσοφίας που σου επιτρέπει να μάθεις τα μελλούμενα είναι ιδιαίτερα δελεαστική και δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο.

β)Η ιδέα ότι οι ουράνιες κινήσεις και τα ουράνια φαινόμενα επιδρούν άμεσα στον χαρακτήρα και την μοίρα μας ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό την ματαιοδοξία μας και δίνει στην ζωή μας τεράστια αξία.
Οι επιστημονικές ανακαλύψεις των τελευταίων αιώνων και η γνώση των συμπαντικών μεγεθών και αποστάσεων περιόρισαν αρκετά την σημασία του ανθρώπου μέσα στον κόσμο. Όπως άλλωστε έχει γράψει ο Carl Sagan «Οι σύγχρονες επιστήμες έχουν αποτελέσει ένα ταξίδι στο άγνωστο, με ένα μάθημα ταπεινότητας να περιμένει σε κάθε στάση. Πολλοί ταξιδιώτες θα προτιμούσαν να είχαν μείνει πίσω». Αυτή η νέα εικόνα του κόσμου που μας έχουν αποκαλύψει οι επιστήμες τους τελευταίους αιώνες έρχεται σε αντίθεση με το κοσμοείδωλο αρκετών θρησκειών που ήθελαν τον κόσμο να δημιουργείται για χάρη του ανθρώπου. Είναι επόμενο αρκετοί άνθρωποι να αναζητήσουν την παλιά ανθρωποκεντρική εικόνα του σύμπαντος μέσα στην μεταφυσική της Αστρολογίας.