O “αληθής λόγος” του Κέλσου – μέρος γ’ (τελευταίο)

(Συνέχεια απ’ το δεύτερο μέρος)
Η ιδέα ενός θεού που επεμβαίνει για να διορθώσει τον κόσμο είναι εντελώς παράλογη για τον Κέλσο:
Τα καλά και τα κακά ούτε πληθαίνουν ούτε λιγοστεύουν, και ο θεός δεν χρειάζεται να διορθώσει τον κόσμο -δηλαδή να του προσθέσει βελτιώσεις, θαρρείς κι είναι άνθρωπος που σκάρωσε από την αρχή ένα κακότεχνο έργο και τώρα πάει να το επιδιορθώσει- εξαγνίζοντας τον με το πυρ ή με κατακλυσμούς. Όσο για το τι είναι κακό και τι όχι, ας μην είμαστε και τόσο σίγουροι. Κι αν ακόμα κάτι σου φαίνεται κακό, δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι όντως κακό· δεν μπορείς πάντα να ξέρεις αν πραγματικά είναι ή όχι προς όφελος είτε δικό σου είτε κάποιου άλλου είτε του συνόλου.

Ακολουθεί ένα πολύ σημαντικό μέρος το οποίο αντιτίθεται στην ιουδαιο-χριστιανική ανθρωποκεντρική εικόνα του κόσμου που θέλει τα πάντα στο σύμπαν να φτιάχνονται για τον άνθρωπο.
Ισχυρίζονται (οι Χριστιανοί) ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν από το θεό για χάρη του ανθρώπου, ενώ εμείς υποστηρίζουμε ότι δεν έγιναν και δεν γίνονται, ούτε για χάρη των ανθρώπων ούτε για χάρη των ζώων. Και ούτε είναι έργα θεού οι βροντές κι οι αστραπές κι οι βροχές. Ακόμα κι αν δεχόταν κανείς ότι αυτά τα φαινόμενα είναι έργο του θεού, γιατί θα ’ πρεπε να βρέχει για χάρη του ανθρώπου (για να μπορεί δηλαδή ο άνθρωπος να έχει τροφή), κι όχι για χάρη των δέντρων ή των αγκαθιών ή των χόρτων. Κι αν πεις ότι κι αυτά μόνο για χάρη του ανθρώπου φυτρώνουν, τότε γιατί όχι μόνο για χάρη των άγριων ζώων; Στο κάτω κάτω εμείς, με τόσους κόπους και επίμονη δουλειά, μόλις που καταφέρνουμε να τρεφόμαστε, ενώ αυτά ούτε να οργώνουν χρειάζεται ούτε να σπέρνουν. Και σ’ όποιον θα μου θύμιζε τη φράση του Ευριπίδη, κι ο ήλιος κι η νύχτα τους θνητούς υπηρετούν θα ρωτούσα, γιατί ντε και καλά εμάς κι όχι τα μυρμήγκια και τις μύγες; Αφού και γι’ αυτά, η νύχτα είναι για ν’ αναπαύονται κι η μέρα για να βλέπουν και να κάνουν. Και σ’ όποιον πει ότι είμαστε άρχοντες των ζώων, μιας και τα κυνηγούμε και μετά τα καταβροχθίζουμε, θα ρωτήσω: τι αποκλείει, εμείς να έχουμε γίνει για χάρη αυτών, αφού κι εκείνα μας κυνηγάνε και μας τρώνε; και μάλιστα, εμείς για να τα πιάνουμε χρειαζόμαστε όπλα και δίχτυα και σκυλιά, χώρια που πρέπει να μαζευόμαστε πολλοί. Ενώ εκείνα τα προίκισε η φύση με δικά τους όπλα, κι έτσι ως προς αυτό είμαστε εμείς υποδεέστεροι, θα μου πείτε, ο θεός μας έδωσε μυαλό, ώστε να μπορούμε να πιάνουμε και να κακομεταχειριζόμαστε τα άγρια θηρία· εδώ θα απαντήσω ότι επί τόσα χρόνια, προτού εμφανιστούν οι πόλεις κι οι τέχνες κι οι επικοινωνίες και τα όπλα και τα δίχτυα, οι άνθρωποι αρπάζονταν και καταβροχθίζονταν από τ’ άγρια θηρία· σπανιότατα συνέβαινε το αντίστροφο. Άρα εδώ θα λέγαμε πως ο θεός τους ανθρώπους τους είχε μάλλον υποταγμένους στα άγρια ζώα. Μα, θα μου πείτε, οι άνθρωποι είναι ανώτεροι από τα ζώα, διότι ζούνε σε πόλεις και έχουν κράτη και αξιώματα και εξουσίες. Ε, λοιπόν, σιγά το πράμα. Και τα μυρμήγκια κι οι μέλισσες το ίδιο. Οι μέλισσες -τουλάχιστον αυτές- έχουν αρχηγό, διαβαθμίσεις, περίθαλψη, κάνουν πολέμους, εξοντώνουν τους ηττημένους, χτίζουν πόλεις, ακόμα και προάστια, αλλάζουν βάρδιες στη δουλειά, τιμωρούν τους τεμπέληδες -τους κηφήνες τουλάχιστον, που τους απελαύνουν. Τα μυρμήγκια από τους αποθηκευμένους σπόρους κόβουν τα φύτρα για να μη βλαστήσουν, έτσι ώστε να τους μείνουν για ένα χρόνο. Επίσης, τα νεκρά μυρμήγκια τα αποθέτουν σε έναν τόπο που έχουν ξεχωρίσει ειδικά για αυτό το σκοπό· κι ο τόπος αυτός είναι για αυτά κάτι ανάλογο με τα δικά μας πάτρια μνήματα. Επίσης όταν συναντιούνται, έχουν τρόπο να συνεννοούνται μεταξύ τους και να μη χάνουν το δρόμο τους· χρησιμοποιούν φυσικά δική τους γλώσσα, έχουν δική τους κοινή λογική και νοήματα και συλλογικούς σκοπούς και σημαινόμενα.
Για πείτε μου τώρα, αν κάποιος από ψηλά από τον ουρανό ρίξει μια ματιά στη γη, ποιες μεγάλες διαφορές νομίζετε ότι θα βρει ανάμεσα στα δρώμενα τα δικά μας και των μελισσών και των μυρμηγκιών;

O “αληθής λόγος” του Κέλσου – μέρος β’

(Συνέχεια απ’ το πρώτο μέρος)

Αφήνοντας τον υποθετικό Ιουδαίο, ο Κέλσος παραθέτει κάποια επιχειρήματα επηρεασμένα απ’ τον ελληνικό τρόπο σκέψης της εποχής:

Εκθέτοντας τώρα την προσωπική μου άποψη, έχω να πω ότι ο καυγάς μεταξύ Ιουδαίων και Χριστιανών είναι εντελώς βλακώδης. Όλη αυτή η φασαρία για το τί υπήρξε ο Χριστός, είναι περί όνου σκιάς. (…) Και τα δύο μέρη πιστεύουν σε θείες προφητείες, ότι θα έρθει να ζήσει ανάμεσα στους ανθρώπους ένας σωτήρας. Η διαφωνία τους βρίσκεται στο αν ήδη έχει έρθει η όχι.(…)
Τον Ασκληπιό πλήθος άνθρωποι, και Έλληνες και βάρβαροι, παραδέχονται ότι τον έχουν δει πολλές φορές, κι ότι εξακολουθούν και στις μέρες μας να τον βλέπουν, και μάλιστα όχι το φάντασμα του αλλά τον ίδιο, να θεραπεύει και να ευεργετεί και να προλέγει τα μελλούμενα. Ή ας πάρουμε την περίπτωση του Αριστέα του Προκοννήσιου, που εξαφανίστηκε με τρόπο θαυμαστό μπροστά από τα μάτια των ανθρώπων κι ύστερα ξαναεμφανίστηκε, και βρέθηκε σε πολλά μέρη του κόσμου.(…) Κι όμως, κανείς δεν πιστεύει πια ότι ο Αριστέας είναι θεός. Όπως κανείς δεν θεωρεί θεό τον Αβαρη τον Υπερβόρειο που σύμφωνα με τον Ηρόδοτο είχε τέτοια δύναμη που πετούσε απ’ άκρη σ’ άκρη της γης πάνω στο βέλος του. Ή μήπως δεν λένε για την ψυχή του Κλαζομένιου, που πολλές φορές εγκατέλειπε το σώμα και περιπλανιόταν μονάχη; Ούτε και τούτον θεώρησαν θεό οι άνθρωποι. Και ο Κλεομήδης από την Αστυπάλεα: κλείστηκε μέσα σε μια κασέλα και όταν την έσπασαν οι διώκτες του για να τον συλλάβουν δεν τον βρήκαν μέσα· έγινε άφαντος, σαν από θεϊκό θαύμα. Από τέτοιες ιστορίες άλλο τίποτα. Κοντολογίς, αυτό που θέλω να πω είναι ότι κατά τον ίδιο τρόπο που οι Γέτες λατρεύουν τον Ζάμολξη και οι Κίλικες τον Μόψο κι οι Ακαρνάνες τον Αμφίλοχο κι οι Θηβαίοι τον Αμφιάρεω κι οι Λεβαδίτες τον Τροφώνιο, έτσι λατρεύουν κι οι Χριστιανοί έναν άνθρωπο που κυνηγήθηκε και πιάστηκε και έχασε τελικά τη ζωή του. (…) Κι όμως δεν ανέχονται καμία σύγκριση ανάμεσα στον Ιησού και τον Απόλλωνα ή τον Δία.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η άποψη του Κέλσου για τους πρώτους χριστιανούς και για τις μεθόδους προσηλυτισμού που χρησιμοποιούν:

Ο “αληθής λόγος” του Κέλσου – μέρος α’

Όπως είναι γνωστό, οι περισσότερες κριτικές κατά του χριστιανισμού που γράφτηκαν τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες καταστράφηκαν απ’ τους χριστιανούς μετά την επικράτηση της θρησκείας τους. Ωστόσο ο “Αληθής Λόγος” του Κέλσου σώθηκε σχεδόν αυτούσιος επειδή ο χριστιανός Ωριγένης για να απαντήσει σε αυτόν με το έργο του “Κατά Κέλσου” παρέθεσε ένα τεράστιο μέρος του πρωτότυπου έργου. Έτσι, άθελά του ο Ωριγένης έσωσε μία απ’ τις πιο άρτιες πολεμικές που έχουν γραφτεί ποτέ κατά του χριστιανισμού. Οι μελετητές θεωρούν ότι βασισμένοι στο σύγγραμμα του χριστιανού κατηχητή έχουν διασώσει πάνω απ’ το 80% του πρωτότυπου συγγράματος του Κέλσου.

Η αξία του έργου αυτού είναι ανεκτίμητη γιατί τοποθετείται στο 178 μ.Χ. δηλαδή πάνω στην ταραγμένη περίοδο σύγκρουσης ελληνισμού-χριστιανισμού.
Ο Κέλσος αντιλαμβάνεται πια ότι η παράλογη ξενόφερτη θρησκεία έχει αρχίσει να αποκτά πολλούς οπαδούς και πρέπει να αντιμετωπιστεί με λογικά επιχειρήματα. Με όπλα του την ελληνική φιλοσοφία, επηρεασμένος απ’ τον Πλάτωνα αλλά και τον Επίκουρο, καταδεικνύει τα αδύναμα σημεία του χριστιανισμού ενώ μάς δίνει μία καλή εικόνα για τους χριστιανούς του 2ου αιώνα μ.Χ.

Θα παραθέσω ορισμένα σημαντικά αποσπάσματα απ’ τον Αληθή Λόγο κάποια απ’ τα οποία όπως θα δείτε θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν γραφτεί σήμερα. Με έντονα γράμματα παραθέτω τα λόγια του Κέλσου.