Αλήθεια ή Ευτυχία;

Γιατί Φιλοσοφούμε; Γιατί μπαίνουμε στον κόπο να αναρωτηθούμε σχετικά με τον φυσικό κόσμο, την επιστήμη, την ηθική, τη θρησκεία; Ποιο είναι το κίνητρό μας; Στις διάφορες φιλοσοφικές, ηθικές και επιστημονικές συζητήσεις συνεδητοποιώ συχνά ότι είναι τελείως διαφορετικό το θέμα της συζήτησής μας, ακόμα κι αν φαινομενικά συζητούμε για το ίδιο πράγμα. Αυτό το παράδοξο μπορεί να συνοψιστεί στο ερώτημα: “Αλήθεια ή Ευτυχία;”
Άραγε προσπαθούμε να ανακαλύψουμε και να κατανοήσουμε τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος; Η μήπως προσπαθούμε να γαληνέψουμε την καρδιά μας και να βρούμε απαντήσεις ανακουφιστικές που θα μας βοηθήσουν να μείνουμε όρθιοι στο ταξίδι της ζωής;

Σας ρωτώ λοιπόν αγαπητοί αναγνώστες, τί θα διαλέγατε, την Αλήθεια (ακόμα κι αν είναι δυσάρεστη) ή την Ευτυχία (ακόμα και εάν βασίζεται σε ψέματα);

Είναι ξεκάθαρο ότι ένα μεγάλο μέρος των δογμάτων μιας θρησκείας στοχεύουν στο να την κάνουν αρεστή ώστε να αποκτήσει περισσότερους πιστούς. Αυτά τα δόγματα όπως είναι η μεταθανάτια ζωή και ο παράδεισος είναι ευσεβείς πόθοι των πιστών, οι οποίοι όμως πράγματι μπορεί να έχουν ένα καλό αποτέλεσμα. Μπορούν να νικήσουν τον μεγαλύτερό μας φόβο, τον φόβο του θανάτου, τουλάχιστον εν μέρει. Ένας ρεαλιστής από την άλλη που προτιμά να εξετάζει τον κόσμο ανεξάρτητα απ’ τους πόθους του, θα πρέπει να είναι έτοιμος να αποδεχτεί το γεγονός ότι η ζωή του κάποια στιγμή τελειώνει, κι έτσι όλα όσα αγάπησε -μέσω της συνείδησής του- θα πάψουν κάποτε να υπάρχουν για εκείνον. Αυτή η δραματική συνειδητοποίηση έρχεται με μεγάλο συναισθηματικό κόστος. Είναι προφανές ότι σε αυτή την περίπτωση η επιλογή “Ευτυχία” έναντι της “Αλήθειας” σε ατομικό επίπεδο μοιάζει να έχει περισσότερα οφέλη. Τουλάχιστον σε βοηθάει να κοιμάσαι πιο ήσυχα τα βράδια και να μην αντιμετωπίζεις κάθε δευτερόλεπτο που περνάει ως ένα βήμα που σε φέρνει πιο κοντά στην ανυπαρξία.

Για να κάνω λίγο πιο πρακτικό το ερώτημά μου περί “αλήθειας” κι “ευτυχίας”, σκεφτείτε το εξής σενάριο.  Βρίσκεστε πάνω από το νεκροκρέβατο κάποιου πολύ γηραιού συγγενή σας. (Επιμένω στον φόβο του θανάτου διότι θεωρώ ότι είναι ο ακρογωνιαίος λίθος κάθε μεταφυσικής δοξασίας). Υποθέστε ότι σας ζητείται να πάρετε θέση σχετικά με την ύπαρξη μεταθανάτιας ζωής, ενώ γνωρίζετε ότι ο συγγενής σας πιστεύει σε αυτήν. Φαντάζομαι θα συμφωνήσετε μαζί μου, ότι εκείνη την ώρα θα ήταν απάνθρωπο να επιχειρήσετε να τον πείσετε ότι η ζωή του τελειώνει οριστικά κι αμετάκλιτα εκείνη την ώρα. Η επιλογή λοιπόν σε αυτή την περίπτωση είναι “ευτυχία”. Προτιμούμε να παρηγορήσουμε τον άνθρωπό μας στη δύσκολη ώρα του, παρά να του μιλήσουμε ειλικρινά. Κι αυτό το κάνουμε από συμπόνια, διότι θέλουμε να του προσφέρουμε θετικά συναισθήματα και να του απαλύνουμε τον πόνο.

Είναι πολύ εύκολο να εξηγήσω τώρα γιατί εδώ και χρόνια επέλεξα την “αλήθεια” ως επιλογή σε αυτό το δίλημμα:
Μπορεί να παρηγορήσω εκείνους που το έχουν ανάγκη αλλά αρνούμαι κατηγορηματικά να παρηγορήσω τον εαυτό μου. Νιώθω πολύ περήφανος για να δεχτώ ότι πρέπει να κάνω εκπτώσεις στη λογική μου και να πω “μη στενοχωριέσαι ω εαυτέ μου, έχει κι άλλη ζωή μετά” ή “ο Θεός σε προσέχει ότι κι αν γίνει”, ή “θέλημα Θεού το τάδε, θέλημα Θεού το δίνα” ή “έχω ατυχία γιατί τα άστρα δε με ευνοούν” ή “με προσέχει ο φύλακας άγγελός μου”.  Αρνούμαι να αντιμετωπίσω τον εαυτό μου ως ένα ον που απαιτεί συμπόνια και εφευρημένα αποκούμπια για να καταφέρει να πορευτεί στη ζωή. Δεν είναι καθόλου εύκολο αυτό το μονοπάτι. Αλλά στη μοναδική ευκαιρία που μου δώθηκε για να ζήσω, να οσμιστώ και να γευτώ τούτο τον κόσμο θα ήθελα να έχω όσο το δυνατόν λιγότερες παραισθήσεις, να αγναντεύω τον κόσμο με όσο γίνεται καθαρότερη ματιά.

Στις παραπάνω σκέψεις αντιμετώπισα τα ακραία σενάρια της “Αλήθειας” ως μιας σκληρής πραγματικότητας, ενώ της “Ευτυχίας” ως ενός ευχάριστου ψέματος. Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι πολύ πιο εύκολα, διότι η επιστήμη μας έχει αποκαλύψει έναν μαγευτικό κόσμο τόσο σύνθετο και τόσο απέραντο που σε κάνει να αισθάνεσαι ευτυχής που είσαι μέρος του και σε γεμίζει αισιοδοξία για την πορεία της ανθρωπότητας. Απ’ την άλλη τα παραμύθια των θρησκειών και των διαφόρων μεταφυσικών δοξασιών συνοδεύονται συχνά από καθόλου ευχάριστα δόγματα που ενοχοποιούν την ίδια τη φύση μας και σε ορισμένες περιπτώσεις κάνουν τη ζωή μας πολύ πιο δύσκολη.

Ο εθνικισμός του χρεωμένου

Επέστρεψα πρόσφατα από την Αγγλία όπου έκανα μεταπτυχιακές σπουδές. Η προσαρμογή εδώ δύσκολη. Κάτι που μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση τόσο στην blogόσφαιρα όσο και στα chain-mails και τα sites κοινωνικής δικτύωσης είναι ο εξαιρετικά ανώριμος τρόπος με τον οποίο οι Έλληνες αντιμετωπίζουν κάθε κριτική για τη σημερινή τους κατάσταση. Καταλαβαίνω την πίκρα και την απογοήτευση των Ελλήνων. Αλλά αυτόν τον φθηνό εθνικισμό που ξεπηδάει αυτές τις ημέρες δεν μπορώ να τον κατανοήσω με τίποτα. Αν και το εύρος των εθνικιστικών αυτών εκρήξεων είναι τεράστιο, θα περιοριστώ σε ένα παράδειγμα.

Η ομιλία του Dawkins στη διαδήλωση κατά του Πάπα

Απ’ τις 16 εώς και τις 18 Σεπτεμβρίου ο πάπας επισκέφθηκε την Βρετανία. Μεταξύ των διάφορων προκλητικών που είπε ήταν ή σύνδεση του Χίτλερ με την αθεΐα και η υποτιθέμενη υπερβολική προώθηση της α-θρησκείας (κοσμικότητας/secularism) στην Αγγλία η οποία κατά των Πάπα είναι βλαβερή για την ανθρωπότητα. Μεταξύ των 15000 διαδηλωτών κατά του Πάπα στο Λονδίνο ήταν και ο Richard Dawkins που έβγαλε ένα σύντομο 8-λεπτο λόγο τον οποίο μεταφράζω παρακάτω.

Εντυπώσεις απ’ τη θητεία στον ελληνικό στρατό

Πέρασε ο καιρός, η θητεία έφτασε στο τέλος της κι ήρθε επιτέλους η ώρα να γράψω για αυτή την εμπειρία των τελευταίων εννέα μηνών στο στρατό.
Είναι τόσο πολλά κι έντονα τα συναισθήματα κι οι αναμνήσεις που μου φαίνεται δύσκολο να τα καταθέσω. Ο στρατός σε αλλοτριώνει ή προσπαθεί να σε αλλοτριώσει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και θέλει συνειδητή προσπάθεια για να ξαναγίνω ο πολίτης και να ξεχάσω τον στρατιώτη. Να πάψω να θεωρώ σημαντικά πράγματα το καθημερινό πρωινό ξύρισμα, το γυάλισμα των αρβυλών, το στρώσιμο των κρεβατιών, τον χαιρετισμό των ανωτέρων και τις υπηρεσίες. Να ξαναβρώ με λίγα λόγια τον εαυτό μου. Ξέρω ότι όταν τελειώνει κάτι, όσο δυσάρεστο και εάν ήταν, συμφιλιωνόμαστε συνήθως μαζί του, στρογγυλεύουμε τις γωνίες του μες το νου μας ώστε να μη μας τρώει πια η θύμησή του. Όμως στην περίπτωση του στρατού θυμάμαι αρκετά καλά τις μαύρες στιγμές που πέρασα. Θα προσπαθήσω, τώρα που είναι ακόμα νωπές οι αναμνήσεις μου να γράψω ελεύθερα, όπως θα μου βγουν χωρίς νοσταλγικές ωραιοποιήσεις.

Χριστιανισμός και Σεξ, του Μπέρτραντ Ράσελ

Ολοκλήρωσα πριν λίγες μέρες την ανάγνωση του βιβλίου «Why am not a Christian and other essays on religion and related subjects», μια συλλογή από κείμενα και διαλέξεις του Bertrand Russell αναφορικά με τη θρησκεία. Θα σας παραθέσω ένα μικρό απόσπασμα απ’ το κείμενο «Has religion made useful contributions to civilization?» το οποίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1930. Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση αφενός το θάρρος του Russell που εξέφρασε μεγάλες αλήθειες σε μια εποχή αρκετά πιο συντηρητική απ’ τη σημερινή και αφετέρου το γεγονός ότι τα επιχειρήματα αυτά παραμένουν ιδιαίτερα επίκαιρα. Όπως θα διαπιστώσετε, το κείμενο αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είχε γραφτεί σήμερα και να στηλιτεύει τη σημερινή αντιμετώπιση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας από την εκκλησία, η οποία δυστυχώς παραμένει ως επί το πλείστον αμετάβλητη εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια.

Κριτική στο Ισλάμ απ’ την Σύρια ψυχίατρο Wafa Sultan

Με αφορμή τη συζήτηση στο προηγούμενο post, νομίζω ότι θα είχε ιδιαίτερη αξία να ακούσουμε την κριτική που ασκεί στο Ισλάμ κάποιος που το έζησε από κοντά.
Η Wafa Sultan έζησε τα πρώτα 30 χρόνια της ζωής της στη Συρία και γνωρίζει πολύ καλά τί θα πει Ισλάμ. Δραπέτευσε το 1989 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Όπως λέει και η ίδια, η ιδέα της άστεγης ζωής στους δρόμους των ΗΠΑ της φαινόταν πολύ πιο ελκυστική από την κόλαση που ζούσε στη Συρία. Στο παρακάτω βίντεο ασκεί σκληρή κριτική στο Ισλάμ. Η Sultan μιλάει στα αραβικά και το βίντεο έχει αγγλικούς υπότιτλους. Για εκείνους που δε γνωρίζουν Αγγλικά ή δεν επιθυμούν να δουν το βίντεο, μπορείτε να διαβάσετε τη μετάφραση στα ελληνικά παρακάτω.

Wafa Sultan:
Η σύγκρουση της οποίας γινόμαστε μάρτυρες σε όλο τον κόσμο δεν είναι μία σύγκρουση θρησκειών ή μία σύγκρουση πολιτισμών. Είναι μία σύγκρουση μεταξύ δύο αντιθέτων, μεταξύ δύο εποχών. Είναι μία σύγκρουση μεταξύ ενός τρόπου σκέψης που ανήκει στο μεσαίωνα κι ενός άλλου τρόπου σκέψης που ανήκει στον 21ο αιώνα. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα στον πολιτισμό και την οπισθοδρόμηση, ανάμεσα στο πολιτισμένο και το πρωτόγονο, ανάμεσα στην βαρβαρότητα και τη λογική. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα στην ελευθερία και την καταπίεση, ανάμεσα στη δημοκρατία και τη δικτατορία. Είναι μία σύγκρουση ανάμεσα στα ανθρώπινα δικαιώματα απ’ τη μία και την παραβίασή τους απ’ την άλλη. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα σ’ εκείνους που φέρονται στις γυναίκες σα να ‘ναι κτήνη και σε εκείνους που τις αντιμετωπίζουν ως ανθρώπινα όντα. Αυτό που βλέπουμε σήμερα δεν είναι σύγκρουση πολιτισμών. Οι πολιτισμοί δεν συγκρούονται, οι πολιτισμοί συναγωνίζονται.

Η “δίκη του αιώνα” στην Ολλανδία

Στο τέλος του περασμένου Γενάρη ξεκίνησε στην Ολλανδία μία δίκη που πολλοί την αποκαλούν “δίκη του αιώνα” για την Ευρώπη. Κατηγορούμενος είναι ο βουλευτής Geert Wilders, γνωστός για τις αντιλήψεις του σχετικά με την επιρροή του Ισλάμ στην δυτική κοινωνία. Η βασική κατηγορία κατά του Wilders είναι ότι κάνει εχθρικές δηλώσεις κατά ορισμένων φυλετικών και θρησκευτικών μειονοτήτων που κατοικούν στην Ολλανδία. Εάν όμως δει κάποιος τα πράγματα λίγο πιο προσεκτικά θα διαπιστώσει ότι οι δηλώσεις του στρέφονται κατά της ουσίας του Ισλάμ και των διδαγμάτων του Κορανίου και όχι κατά των ίδιων των μουσουλμάνων.

Φασιστικά συνθήματα κατά τον εορτασμό της 25ης μαρτίου

Όπως μπορείτε να δείτε εδώ: http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=145379  η χθεσινή παρέλαση για την 25η Μαρτίου συνοδεύτηκε από συνθήματα μίσους κατά συγκεκριμένων εθνικών και κοινωνικών ομάδων. Όπως θα διαβάσετε στο σχετικό ρεπορτάζ αυτό δε συνέβη από ακραίες μεμονωμένες ομάδες αλλά “από βατραχανθρώπους των Ειδικών Δυνάμεων που παρήλαυναν στην Πανεπιστημίου και στην Αγίου Κωνσταντίνου στο πλαίσιο της επίσημης στρατιωτικής παρέλασης της 25ης Μαρτίου.”

Με αφορμή αυτό το γεγονός θέλω να ξεκαθαρίσω ότι δε βρίσκω καμιά απολύτως χρησιμότητα στην ύπαρξη των παρελάσεων είτε μαθητικών είτε στρατιωτικών. Αφιερώματα απ’ τις τέχνες, την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας μπορούν να τιμήσουν με τον καλύτερο τρόπο τους αγωνιστές του ’21. Αντίθετα η επίδειξη των στρατιωτικών μας δυνάμεων στην παρέλαση όχι μόνο δεν προσθέτει τίποτα στους εορτασμούς της επετείου, αλλά νομίζω ότι αποπροσανατολίζει απ’ τα πραγματικά ιδεώδη της επανάστασης.

Ένας άθρησκος στο στρατό

Γράφω ά-θρησκος και όχι ά-θεος διότι σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σε ζητήματα σχέσεων πολίτη-κράτους αυτό που έχει περισσότερη ουσία είναι το αν ανήκουμε σε κάποια συγκεκριμένη θρησκεία ή όχι. Όπως θα διαπιστώνετε κι απ’ τα υπόλοιπα άρθρα αυτού του ιστολογίου δεν έχω καμιά πίστη σε οτιδήποτε το “υπερφυσικό”, επομένως σύμφωνα με τους περισσότερους ορισμούς της έννοιας του “Θεού” είμαι ά-θεος. Ωστόσο στις επαφές μου με το ελληνικό κράτος προτιμώ να απαντώ με βάση αντικειμενικούς ορισμούς, όπως είναι αυτός της θρησκείας. Γι’ αυτό μου είναι πολύ εύκολο να απαντήσω ότι είμαι ά-θρησκος. Για να απαντήσω όμως στο ερώτημα εάν είμαι ά-θεος πρέπει αναγκαστικά να ζητήσω ορισμό του “θεού” όσο βέβαιο κι αν είναι ότι  η έννοια του θεού που χρησιμοποιεί ο συνομιλητής μου είναι υπερφυσική.

Εδώ και μερικούς μήνες κάνω τη θητεία μου στον ελληνικό στρατό. Έχω πολλά να γράψω σε επίπεδο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και γενικότερων εντυπώσεων απ’ το στρατό. Θα περιοριστώ όμως προς το παρόν στο ζήτημα της (α)θρησκείας, αποφεύγοντας αναφορές σε ονόματα και τοποθεσίες.

Εντυπώσεις απ’ το Greatest Show on Earth

Μετά από πολύ καιρό καταφέρνω επιτέλους να γράψω μία ανάρτηση. Έχω πάρα πολλά να πω για τη θητεία στον ελληνικό στρατό, αλλά θα προτιμήσω να τα πω μαζεμένα όταν τελειώσει η περιπέτεια και δε θα είμαι πια στρατιώτης. Μέσα στους τελευταίους αυτούς τρεις μήνες κατάφερα να διαβάσω το τελευταίο βιβλίο του Dawkins “The Greatest Show on Earth” που πραγματεύεται την θεωρία της εξέλιξης. Ήταν εξαιρετικό από κάθε άποψη. Εάν κάποιος θεωρεί ότι η θεωρία της εξέλιξης είναι “άλλη μια θεωρία”, ας κάνει τον κόπο να διαβάσει αυτό το βιβλίο και να δει με τα ίδια του τα μάτια το πλήθος των στοιχείων που υπάρχουν από όλες τις επιστήμες, ιατρική, βιολογία, φυσική, γεωλογία, χημεία για την  θεωρία αυτή. Η εξέλιξη των ειδών μέσω της φυσικής επιλογής είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός που έχει επαληθευτεί ποικιλοτρόπως.

Θα μπορούσα να γράψω πάρα πολλά πράγματα για κάθε κεφάλαιο ξεχωριστά, αλλά θα σταθώ σε κάποια σημεία που μου έκαναν εντύπωση.